लेखकाचे निवेदन

श्रीमद्भगवद्गीतेतील व्यावहारिक ज्ञान लक्षात येण्यासाठी आणि त्या ज्ञानाचा दैनंदिन जीवनात उपयाेग करण्यासाठी सर्व प्रथम या पुस्तकातील चित्रांचे व विविध मुद्यांचे अवलाेकन करावे. ते केल्यानंतर आपल्याला आकर्षित करणाèया मुद्यांपासून वाचन सुरू करावे. असे थाेडे वाचन चालू झाल्यावर, वाचकाने पृष्ठ १ : भगवद्गीतेतील राजयाेग साधनेचे सांसारिक ज्ञान व गुरुकिल्ली, भूमिका व प्रस्तावनेपासून परत वाचन सुरू करावे व नंतर पुस्तकातील मुद्यांच्या नैसर्गिक क्रमाने एकापाठाेपाठ एक बिंदू याप्रमाणे वाचन सुरू करावे. येणाया चित्रांच्या संदर्भांनुसार भाग १ मधील मुख्य चित्रे पाहावीत म्हणजे मुद्यांमधील विषय समजण्यास साेपे हाेईल.
भूमिका व प्रस्तावना वाचून झाल्यावर अनुक्रमणिका पाहून आपल्या आवडत्या मुद्यांपासून वाचन सुरू केल्यास पण सर्व आध्यात्मिक संकल्पना समजण्यास साेप्या हाेतील.या पुस्तकातील आध्यात्मिक विषय व त्यांचा दैनंदिन जीवनाच्या संदर्भातील आशय/उपयुक्तता पटकन समजून येण्यासाठी पुस्तकाच्या शेवटी प्रश्नाेत्तरांच्या स्वरूपात ठेवलेले भाग ५, उपसंहार व परिशिष्ट जरूर वाचावे.

आपण सर्व जाणताे की, एखाद्या चविष्ट खाद्य पदार्थातील सर्वच घटक स्वतःमध्ये खास असतात. परंतु हे देखील खरे आहे की, ते सर्व घटक याेग्य प्रकारे, याेग्य प्रमाणात व याेग्य प्रक्रियेद्वारे एकत्र केले गेले, तरच खाद्यपदार्थ चवदार आणि आकर्षक बनताे. त्याचप्रमाणे श्रीमद्भगवद्गीतेमध्ये वर्णन केलेल्या सर्व याेगपद्धती जसे कर्मयाेग, ज्ञानयाेग, भक्तियाेग व इतर सर्व याेगपद्धती स्वतःमध्ये विशेष व श्रेष्ठ आहेत.परंतु, पारिवारिक जीवनात त्या सर्व याेगसाधनांची याेग्य प्रकारे, याेग्य प्रमाणात व याेग्य प्रक्रियेप्रमाणे साधना केल्यास श्रीमद्भगवद्गीतेतील व्यावहारिक ज्ञानाचा उपयाेग करण्याचा मार्ग पटकन सापडताे व त्याची वैयक्तिक, पारिवारिक, व्यावसायिक व सामाजिक जीवनात सुख, यश आणि समृद्धी मिळविण्यासाठी उपयुक्तता समजते. या ‘राजयाेग’ पुस्तकातील चक्रांचे राेज नियमाने थाेडे थाेडे, स्टेप बाय स्टेप वाचन केल्यास, सर्व चक्रांची कार्यपद्धती समजून घेणे एकदम साेपे हाेते. यासाठी या पुस्तकात सर्व चक्रांची माहिती माेठ्या अक्षरात दाखविली आहे ती पाहावी. या तक्त्यांमुळे श्रीमद्भगवद्गीतेतील व्यावहारिक ज्ञान सहजच उमजते व त्याची दैनंदिन जीवनात अनुभूती येण्यास सुरुवात हाेते. राजयाेग साधना करताना भाग १ मधील राजयाेग दिशादर्शक तक्ता क्र.१ पृष्ठ ६४ व ६५ चा उपयाेग करावा. महत्त्वाचे म्हणजे हे पुस्तक श्रीमद्भगवद्गीतेतील विविध संकल्पनांचे आकलन हाेण्यास आणि त्यांचे दैनंदिन जीवनात आनंद, यश मिळविण्यासाठी उपयुक्त आहे

सनातन धर्माच्या ४ महत्त्वाच्या संकल्पना : श्रीमद्भगवद्गीतेच्या दिव्यज्ञान या चाैथ्या अध्यायात भगवान श्रीकृष्णांनी स्पष्ट केले आहे की, ईश्वर या विश्वात त्यांच्या दिव्य याेगमाया शक्तीद्वारे विविध अवतार घेतात, त्यांची दिव्य याेगमाया शक्ती सृष्टीच्या तीन गुणांच्या पलीकडे आहे. महत्त्वाचे म्हणजे संन्यासी, साधू, संत, साध्वी, ऋषी, मुनी आणि अशा सर्व महान व्यक्ती ज्यांनी सर्व प्रकारच्या सांसारिक कर्मांचा त्याग केला आहे, त्यांचे पालनपाेषण केवळ ईश्वराच्या या याेगमाया शक्तीद्वारे केले जाते. या पुस्तकात ईश्वरापासून अविभाज्य असलेल्या या दिव्य याेगमाया शक्तीची थेट चर्चा करण्यात आलेली आहे. या याेगमाया शक्तीच्या मदतीने दैनंदिन सांसारिक जीवनात आनंद, यश, समृद्धी कशी मिळवता येते याचा मार्ग स्पष्ट करण्यात आला आहे. श्रीमद्भगवद्गीतेतील ‘ज्ञानविज्ञान याेग’ या ७ व्या अध्यायात भगवान श्रीकृष्णांनी अहंकार ही त्यांची भाैतिक शक्ती आहे व ही अहंकाररूपी शक्तीच या भाैतिक विश्वाच्या व मानवाच्या अस्तित्वाची मूलभूत शक्ती आहे असे स्पष्ट केले आहे. सर्व संतांनी या अहंकाररूपी शक्तीला मिथ्या अहंकार म्हणून संबाेधिले आहे. तसेच अहंकाररूपी शक्तीचे साधक व बाधक रूप स्पष्ट केले आहे. कारण सांसारिक जीवनात हमखास सुख व सर्वांगीण यश मिळविण्यास अहंकाररूपी शक्ती बेभरवशाची आहे. आजच्या युगातील आर्टििफशियल इंटेलिजन्स, साॅफफ्टवेअर टेक्नाॅलाॅजीवर आधारित वैज्ञानिक उपकरणे म्हणजे या विश्वाच्या अहंकाररूपी शक्तीचे प्रकटीकरणच आहे. विज्ञान या शक्तीचा वापर करत आहे, परंतु विज्ञानाला या शक्तीचे आकलन नाही.

या पुस्तकात अशा आर्टििफशियल इंटेलिजन्स, साॅफफ्टवेअरवर आधारित उपकरणांच्या स्वरूपात दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य घटक असलेल्या बेभरवशाच्या अहंकाररूपी शक्तीचे वैज्ञानिक स्पष्टीकरण केलेले आहे. तसेच या अहंकाररूपी शक्तीचा वापर कसा करावा व स्वतःच्या इष्ट देवतेच्या शक्तीच्या साहाय्याने या अहंकाररूपी शक्तीचाच उपयाेग करून सांसारिक जीवनात हमखास सुख व सर्वांगीण यश कसे मिळवावे हे स्पष्ट केले आहे. श्रीमद्भगवद्गीतेतील ‘विश्वरूपदर्शन’ याेग या ११ व्या अध्यायात भगवान श्रीकृष्णांनी स्वतःचे विश्वरूप परमात्मा स्वरूप प्रकट करून प्रत्येक व्यक्तीची इष्ट (उपास्य किंवा आराध्य) देवता, तसेच इतरांची इष्ट (उपास्य किंवा आराध्य) देवता व एकमेव ईश्वर, परमेश्वर किंवा भगवान यांच्यातील एकत्व स्पष्ट केले आहे. पुस्तकात या संकल्पनेतील ज्ञान व त्याची जाणीव, तसेच त्यांची दैनंदिन जीवनात सुख व सर्वांगीण यश मिळविण्याच्या दृष्टीने असलेली उपयुक्तता स्पष्ट केलेली आहे. जसे सर्व साेन्याच्या दागिन्यातले साेने हा घटक एकच असताे, तसेच सर्व इष्ट (उपास्य किंवा आराध्य) देवतांच्या स्वरूपात एकच ईश्वर विश्वाचे नियंत्रण व संचालन करत असताे. ‘‘सर्व इष्ट (उपास्य, आराध्य) देवता व ईश्वर यांचे एकत्व सनातन धर्माच्या मूळ शिकवणुकीतील ‘विविधतेतील एकता’ या संकल्पनेचे आध्यात्मिक स्पष्टीकरण आहे.’’ तसेच ‘‘या विश्वाची अहंकाररूपी शक्ती म्हणजे या दिसणाèया विश्वातील ‘विविधतेतील एकता’ या संकल्पनेचे भाैतिक स्वरूप आहे.’’ श्रीमद्भगवद्गीतेच्या ‘पुरुषाेत्तमयाेग’ या १५ व्या अध्यायात भगवान श्रीकृष्णांनी स्पष्टपणे सांगितले आहे की, या भाैतिक जगात असलेले सर्व जीवात्मे हे ईश्वराचे शाश्वत अंश आहेत; परंतु सांसारिक जीवनात निसर्गाच्या तीन गुणांच्या प्रभावामुळे त्यांना मनासकट सहा इंद्रियांशी संघर्ष करावा लागताे. याचा सरळ अर्थ असा आहे की ईश्वराची सर्व प्रकारची समृद्धी प्रत्येक जीवात्म्याला नैसर्गिकरीत्या उपलब्ध असली पाहिजे. हे कसे शक्य आहे याची थेट चर्चा या पुस्तकात केली आहे. जे लाेक त्यांच्या सांसारिक जीवनात राजयाेग सूत्राचा वापर करतात, म्हणजेच जे स्वतः त्यांच्या इष्ट (उपास्य, आराध्य) देवतेशी संपर्कात राहतात त्यांना ते अनुभवायला मिळते. वरील चार संकल्पना सनातन धर्माची प्रमुख अंगे आहेत आणि सांसारिक जीवनात त्यांची महत्त्वाची भूमिका असते.
श्रीकांत रामचंद्र देशमुख
छत्रपती संभाजीनगर (महाराष्ट्र)
Shrikant Deshmukh